Istorija Novog Sada započinje krajem XVII veka, u vreme kada je prostor uz Dunav prolazio kroz velike promene. Nakon što je Habzburška monarhija potisnula Osmansko carstvo iz većeg dela južne Ugarske, Petrovaradinska tvrđava dobila je veliki vojni značaj. Na njenoj levoj obali, na području koje je bilo izvan zidina tvrđave, 1694. godine počelo je da se razvija novo naselje poznato kao Petrovaradinski šanac.

Naselje je nastalo uz dunavski prelaz i važan trgovački put. Za razliku od tvrđave, koja je bila namenjena vojsci, Petrovaradinski šanac postao je mesto u kojem su živeli civili. Ovde su se naseljavali trgovci, zanatlije, lađari i doseljenici različitog porekla. Među njima su bili Srbi, Nemci, Mađari, Jermeni, Grci i pripadnici drugih naroda, što je od samih početaka oblikovalo višenacionalni karakter budućeg grada.
Prvi Petrovaradinski šanac nije ličio na današnji Novi Sad. Umesto širokih ulica i velikih trgova, činile su ga skromne kuće, radionice, magacini i gostionice. Život stanovnika bio je тесно povezan sa rekom i tvrđavom. Dunav je omogućavao trgovinu i saobraćaj, dok je prisustvo vojske donosilo stalnu potrebu za robom i uslugama, što je pogodovalo razvoju naselja.

Tokom narednih decenija broj stanovnika se povećavao, a Petrovaradinski šanac prerastao je prvobitne okvire malog pograničnog mesta. Razvijale su se trgovina i zanati, podizane su crkve i javne građevine, a naselje je postajalo sve značajnije privredno i društveno središte ovog dela Podunavlja.
Upravo iz Petrovaradinskog šanca nastao je grad koji će 1748. godine dobiti status slobodnog kraljevskog grada i ime Novi Sad. Zbog toga se osnivanje Petrovaradinskog šanca smatra početkom istorije Novog Sada. Iako je tada predstavljao tek malo naselje na obali Dunava, upravo su u njemu postavljeni temelji grada koji će tokom narednih vekova izrasti u jedno od najvažnijih kulturnih, privrednih i društvenih središta Srbije.